niezależna
organizacja
konsumencka

Oko w oko z ochroną

Robiłam zakupy w supermarkecie. Miałam przy sobie dość dużą torbę. Nie wzbudzała ona żadnych podejrzeń, kiedy wchodziłam do sklepu. Gdy zaś z niego wychodziłam, zostałam zaczepiona przez pracownika ochrony, który chciał zajrzeć do mojej torby. Poza tym zwrócił mi uwagę, że nie powinnam z tak dużą torbą wchodzić do sklepu. Jego zdaniem, należało ją zostawić w przechowalni bagażu. Chciałabym wiedzieć, czy pracownik ochrony miał prawo tak się zachować. Poczułam się urażona, że podejrzewa mnie o kradzież.

Pracownik ochrony miał prawo Panią zatrzymać i poinformować, że dużą torbę powinna Pani zostawić w przechowalni bagażu. Nie napisała Pani, czy doszło do rewizji. Jeśli ochroniarz przeszukał Pani torbę i czuje się Pani obrażona lub pokrzywdzona niesłusznym posądzeniem, powinna Pani złożyć skargę do kierownika sklepu. Można również poinformować o zdarzeniu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji – Departament Zezwoleń i Koncesji, ul. Koszykowa 16, 00-564 Warszawa.

Ochrona ma prawo
– Zatrzymać klienta, podając powód takiego postępowania;
– Jeśli pracownik ochrony podejrzewa, że ma do czynienia z kradzieżą, powinien wezwać policję. Ma również prawo zastosować środki przymusu bezpośredniego, wówczas gdy zostaną zagrożone dobra powierzone jego ochronie lub gdy zostanie zaatakowany.

Ochronie nie wolno
– Legitymować, przeprowadzać rewizji lub kontroli osobistych;
– Zachowywać się agresywnie;
– Komentować zachowania klienta.

Jak zawrzeć umowę sprzedaży?

Chcę wkrótce sprzedać swój samochód. Będę bardzo wdzięczny, jeśli zamieszczą Państwo na łamach „Świata Konsumenta” wzór umowy sprzedaży samochodu pomiędzy osobami fizycznymi.

Umowa sprzedaży samochodu

Zawarta dnia …………………w ………………………. pomiędzy:

(I) …………….., zamieszkałym w ………………………, legitymującym się dowodem osobistym o numerze ……………………, zwanym dalej Sprzedającym

oraz

(II) …………….., zamieszkałym w ………………………, legitymującym się dowodem osobistym o numerze ……………………, zwanym dalej Kupującym

1. Przedmiotem niniejszej umowy jest samochód osobowy marki …………., model …………………., nr silnika …………………, nr nadwozia ………………….., kolor ………………………, rok produkcji …………………., pojemność silnika ………………., moc ………………., przebieg ……………… .

2. Sprzedający oświadcza, że samochód, o którym mowa w punkcie powyższym, stanowi jego własność, nie ma wad prawnych, nie mają do niego praw osoby trzecie ani nie jest przedmiotem żadnego postępowania ani zabezpieczenia.

1. Sprzedający sprzedaje, a Kupujący kupuje pojazd, o którym mowa w ß 1 niniejszej umowy za kwotę ………………..PLN (słownie …………………. złotych).

2. Kwota określona w punkcie powyższym płatna jest w całości do rąk Sprzedającego w dniu zawarcia umowy, co Sprzedający przez jej podpisanie potwierdza.

Wszystkie czynności związane z rejestracją samochodu zostaną podjęte w pierwszym dniu roboczym, następującym po dniu zawarcia niniejszej umowy.

Wszelkie koszty związane z zawarciem niniejszej umowy obciążają Kupującego.

W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie odpowiednie przepisy kodeksu cywilnego.

Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.

……………………………..                                      …………………………………
Sprzedający                                                                          Kupujący

Niemcy stawiają na jakość

Państwo niemieckie bardzo dba o konsumenta. Do tego stopnia, że dawne Ministerstwo Wyżywienia, Rolnictwa i Lasów zamieniono w Niemczech na Ministerstwo Ochrony Konsumenta, Wyżywienia i Rolnictwa. Dlaczego? Bo od czasu kryzysu związanego z chorobą szalonych krów prawa konsumenta w Niemczech są najważniejsze. Teraz priorytetem nowego ministerstwa jest ich ochrona.

Minister ds. ochrony konsumentów, Renate Kónast, realizuje plan „prewencyjnej ochrony konsumentów” pod hasłem „jakość zamiast ilości”.
– Należy kierować się opinią konsumenta – powiedział kanclerz Gerhard Schróder już na początku afery wywołanej przez BSE.
– Głównym kierunkiem działania nowego ministerstwa musi być nie zysk producentów, lecz bezpieczeństwo w aspekcie wyżywienia obywateli.
– Należy znaleźć alternatywę dla wielkich ferm zwierzęcych, zatruwających naturalne Środowisko – stwierdziła Kónast.

Przewiduje, że za dziesięć lat, po pierwszym etapie przeobrażeń, piąta część globalnej produkcji Środków żywnościowych w Niemczech będzie pochodzić z ekologicznej gospodarki rolnej. Dziś ekologiczne gospodarstwa stanowią jedynie 2,6% użytkowanych rolniczo powierzchni. W Unii Europejskiej ułamek ten wynosi jeszcze mniej, bo 1,7%. Jednak żywność z ekologicznych gospodarstw zyskuje w Niemczech coraz więcej zwolenników. Podczas gdy zbyt wołowiny zmalał o 50%, ekologiczne rzeźnie sprzedają o 30% więcej wołowiny. Popyt wzrósł, mimo że ceny są o 30% wyższe niż ceny mięsa z konwencjonalnego uboju.

Sądy przeciw nieuczciwości

Państwo niemieckie robi wszystko, by zapewnić maksymalną ochronę konsumentom, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo żywności. Jednak problemy konsumenckie wiążą się nie tylko z żywnością – nawet w czasie afery z BSE jest wiele innych spraw do rozwiązania. Co wtedy? Konsument niemiecki może się z nimi zwrócić do jednej z wielu organizacji konsumenckich, które specjalizują się w rozwiązywaniu problemów z danego zakresu. I tak np. jeśli konsument trafił na nieuczciwego ubezpieczyciela, z pomocą przyjdzie mu Federalny Nadzór ds. Ubezpieczeń; jeżeli natomiast ma problemy z wynajmowaniem mieszkania, znajdzie cały szereg organizacji chroniących jego prawa. Z kolei ADAC to organizacja, która zajmuje się sprawami kierowców. To oczywiście tylko część z licznych państwowych i prywatnych organizacji, w których konsument niemiecki znajdzie pomoc. Kiedy już wystąpi jakiś spór, organizacje konsumenckie mogą w imieniu konsumenta skierować sprawę do sądu. Niemcom łatwiej niż Polakom zdecydować się na obranie drogi sądowej, ponieważ mają możliwość wykupienia ubezpieczenia, obejmującego sprawy prawne. Takie ubezpieczenie dla całej rodziny kosztuje 300 – 400 DM rocznie i pokrywa wszelkie koszty związane z procesem. Konsument niemiecki mniej więcej po sześciu miesiącach zna orzeczenie sądu, podczas gdy w polskim sądzie rozprawa trwa kilka lat.

Walka z piratami

Do poważniejszych problemów na rynku w Polsce należy podrabianie marek. W Niemczech za piractwo grożą bardzo duże kary. Oryginalna marka jest przez niemieckie prawo mocno chroniona. – Nie wyobrażam sobie w Niemczech tego, co się dzieje na Stadionie X-lecia w Warszawie – mówi Jens Mader, aplikant prawa z Niemiec. – Jeśli ktoś już kopiuje płyty CD, to najwyżej dla siebie albo dla znajomych, ale nie na sprzedaż. Czemu Niemcy zawdzięczają brak problemu podróbek? Skutecznej działalności organów państwowych. Firmy oczekują owej skuteczności od państwa, bo inaczej nie zarobią. A państwo wie, że jeżeli firmy nie zarobią, to nie będą mogły zapłacić podatków i wtedy ono poniesie straty – w ten sposób koło się zamyka. Niemcy mają liczne ustawy, które chronią prawa konsumentów. Ale ustawa nie wystarczy – bez szybkiego działania sądów i skuteczności innych organów państwowych ochrona konsumenta nie byłaby tak dobra. Poważną rolę odgrywa konkurencja. Na rynku jest dużo ofert i tylko najlepszy wygrywa walkę o klienta. W takiej sytuacji oszukiwanie jest niemożliwe. Nieuczciwa firma od razu zniknie z rynku i zastąpią ją te, które działają uczciwie. Co więcej, konkurencja sprawia, że producenci dobrowolnie oferują konsumentowi lepsze warunki niż te, zagwarantowane ustawą, np. z własnej woli wydłużają obowiązkowy sześciomiesięczny okres gwarancji. Przed Świętami Bożego Narodzenia natomiast dają swoim klientom możliwość wymieniania zakupionych towarów.

Niemcy ufają testom

Państwo niemieckie zadbało o to, aby każdy konsument, który pragnie dokonać jakiegoś zakupu i stoi przed trudnym wyborem, mógł zajrzeć do testów wszelkich możliwych towarów i dowiedzieć się, co jest naprawdę dobre. Zajmuje się tym publiczna fundacja Stiftung Warentest, która wydaje „Test”. – Znam dużo Niemców, którzy czytają ten miesięcznik zanim kupią coś droższego – przyznaje Jens Mader. – Większość Niemców ufa testom, więc firma, która dobrze w nich wypadnie, może sprzedać dużo więcej, i odwrotnie. Miesięcznik informuje o różnych produktach i usługach, inne gazety są bardziej wyspecjalizowane (np. „Bild Komputer” porusza tylko tematy związane z komputerami). Jest rozprowadzany w całych Niemczech, a jego nakład wynosi 647 000 egz. (kosztuje 7,10 DM). Dla „Testu” nie ma prawdziwej konkurencji, bo to czasopismo niezależne. Nie zamieszcza reklam, podaje konsumentowi obiektywne informacje. Wiele innych pism wydaje wprawdzie dodatki o tematyce konsumenckiej, ale ponieważ należą one do prywatnych wydawców, zamieszczających reklamy, mogą mieć powiązania z firmami, o których piszą.

Ciotka Emma pokonana przez supermarkety

Niemcy aż 80% produktów żywnościowych kupują w supermarketach. Głównym powodem zamiłowania Niemców do tego typu sklepów są niskie ceny, szczególnie w sieci Aldi. Jakość produktów w Aldim wcale nie odbiega od jakości towarów z innych sklepów. Skąd więc tak niskie ceny? Otóż Aldi kupuje towary w ogromnych ilościach, i to on dyktuje ceny producentom. Ci ostatni wiedzą, że jeśli Aldi zrezygnuje z ich usług, to stracą bardzo ważnego klienta. Polacy znają niemiecką sieć supermarketów, która w Niemczech występuje pod różnymi nazwami: w Brandenburgii nazywa się Kaufland, podczas gdy w sąsiedniej Meklenburgii – jest Hitem, tak samo jak w Polsce. Małe sklepy w centrum miasta nie mają najmniejszych szans w konkurencji z supermarketami. W latach 50. Niemcy nazywali takie sklepy Tante Emma Laden, czyli sklepy ciotki Emmy. Panowała w nich sympatyczna atmosfera, sprzedawczyni znała swoich klientów, więc nie było takiej anonimowości jak w supermarkecie. W Polsce wciąż jeszcze możemy wstąpić do osiedlowego sklepiku, ale w Niemczech sklepy ciotki Emmy zniknęły w latach 70., kiedy zaczęły powstawać supermarkety.
– Każdy domaga się promocji i wysokiej jakości za najniższą cenę – ubolewa minister ds. ochrony konsumentów, Renate Kónast. W 1950 r. czteroosobowa rodzina, mieszkająca w Niemczech, wydawała na żywność połowę z kwoty wydatków przeznaczonych na konsumpcję, dzisiaj wydaje zaledwie 15%. Supermarkety obniżają standardy jakości na rzecz niższych cen. Tymczasem autorzy nowej polityki rolnej i ochrony praw konsumentów stawiają na jakość: – Przełom w rolnictwie nastąpi dopiero wtedy, kiedy wszystkie, a w szczególności wielkie sieci sklepowe staną do walki konkurencyjnej, oferując nie najniższe ceny, lecz największy wybór wartościowych produktów – uważa pani minister.
– Zdrowe produkty muszą zapełnić regały supermarketów i być dostępne dla każdego – dodaje.

Niedzielne zakazy

W Niemczech nie wybierzemy się na zakupy w niedzielę ani późnym wieczorem. Zakaz handlu w niedziele, który w Polsce co jakiś czas wywołuje spory polityczne i Światopoglądowe, w Niemczech obowiązuje od bardzo dawna. Ta stara ustawa wzięła się z tradycji chrześcijańskich państwa niemieckiego i mimo ostrej krytyki liberałów obowiązuje do dzisiaj, choć w coraz mniej restrykcyjnej formie (np. stacje benzynowe czynne są całą dobę i sprzedają nie tylko benzynę). Poza tym na osłabienie zakazu wpływa Unia Europejska. Ludzie mieszkający na obszarach przygranicznych jeżdżą na zakupy do Francji, Belgii, Holandii. To powoduje straty dla gospodarki niemieckiej. – Myślę, że właśnie z tego powodu ograniczenia w handlu zostaną zniesione – uważa Jens Mader, aplikant prawa z Niemiec. Teraz nieco wydłużono czas otwarcia sklepów: supermarkety mogą być czynne do 20.00, a mniejsze sklepy – do 18.00. Przed Świętami Bożego Narodzenia sklepy są otwarte nawet w niedzielę i pracują nieco dłużej.

Niemieckiego konsumenta chronią ustawy, które wynikają z przepisów Unii Europejskiej:

1. Ustawa o ogólnych warunkach zawierania umów między konsumentem a firmą zabrania firmom stosowania pewnych strategii, w wyniku których klient może zostać zaskoczony. Ustawa ta chroni np. konsumenta, który podpisał umowę, zawierającą fragment dopisany małymi literami (drobną czcionką zazwyczaj dopisane jest to, co ma umknąć uwadze konsumenta, ponieważ jest dla niego niekorzystne).
2. Producent ponosi odpowiedzialność za wadę produktu bez względu na to, czy wada powstała z jego winy, czy też nie. Ustawa ta zmusza producentów do bardzo dokładnego przetestowania swoich wyrobów, zanim znajdą się one na półkach sklepowych.
3. Ustawa chroniąca osoby podejmujące decyzje o zakupie bez większego namysłu. W ciągu tygodnia od daty podpisania umowy można zrezygnować z towaru. Co więcej, sprzedawca musi zawrzeć w umowie specjalne pouczenie o tym prawie. Kupujący składa podpis nie tylko pod umową, ale też pod pouczeniem. Jeżeli pouczenia nie było, klient ma aż rok na zrezygnowanie z zakupu (przez ten czas może oczywiście korzystać z zakupionego towaru).
4. Ustawa chroniąca konsumenta, który robi zakupy na raty, np. jeśli zakupił samochód, a po tygodniu zorientował się, że jednak go na taki zakup nie stać, może odstąpić od umowy kupna.

Lubimy święta. Lubimy dawać i dostawać prezenty. Jednak wybór odpowiednich podarków nie jest sprawą prostą. Jak radzą sobie z nią gwiazdy? Czym kierują się przy wyborze prezentów dla najbliższych? Co podarują im w te święta? Jakie są ich wymarzone prezenty? Na te pytania odpowiedziało nam osiem znanych osób.

Ewa Bem, piosenkarka:

Ja kupuję prezenty praktyczne. To znaczy jestem dosyć dobrze zorientowana w potrzebach całej rodziny i nawet buduję program kupowania świątecznych prezentów. Wiem, co by się komu przydało i kupuję właśnie to, czego potrzebuje. Staram się znaleźć ten praktyczny prezent w wydaniu jak najbardziej oryginalnym, niecodziennym i bardzo dobrym gatunkowo. Rzadko kupuję prezenty niepraktyczne typu maskotka czy wazonik.
Co kupię w tym roku? Wstyd przyznać, ale w gruncie rzeczy kupuję w kółko to samo. Mąż zawsze się załapuje na nowy, piękny sweter. Niezmiennie dostaje też super elegancką koszulę z pięknym krawatem mojego wyboru. Mąż w ogóle rzadko pozwala sobie wybrać krawat, ale na Gwiazdkę już zgadza się na mój wybór.
Natomiast jeżeli chodzi o moją mamę, to chyba jej też podaruję jakiś sweter. Być może kupię jej również coś do ozdoby domu. Moja mama uwielbia kwiaty doniczkowe, oraz bardzo ciekawe i ekstrawaganckie doniczki. No i dam jej jeszcze kosmetyki.
Starszej córce podaruję ciuchy i bieliznę. Uwielbiam jej kupować bieliznę. Prawdopodobnie, tak między nami mówiąc, to dlatego, że moja młodość przebiegała w czasach bardzo siermiężnych, nędznych, kiedy kupienie czegokolwiek to była makabra. W dodatku nie miałam w ogóle pieniędzy. Wciąż odczuwam więc niedosyt pięknej bielizny. Teraz mogę sobie na nią pozwolić i dlatego z największą lubością kupuję ją Pameli. To jest zawsze wspaniały prezent, bo bielizny jest bardzo dużo do wyboru do koloru. Pameli kupuję też kosmetyki.
Młodsza córka przechodzi przez kolejne etapy. Teraz jesteśmy na etapie, na którym nie kupuję jej na szczęście tych nieznośnych lalek Barbie, tylko np. CD-romy albo gry komputerowe. Chyba w tym roku kupimy jej sztalugi, bo chodzi na zajęcia malarskie. Ma ogromny talent w tym kierunku. Tak więc jest duży zakres możliwości, prawda? A może dostanie jakiś piękny, nowy stołek do fortepianu.
Został jeszcze nasz pies Foks, który też dostanie prezent. Podaruję mu najwymyślniejszą zabawkę, jaką znajdę dla niego. Chyba kupię mu też dwa opakowania serków Hochland ze szczypiorkiem – uwielbia to, ale nie możemy dawać mu za dużo serków. Jednak na święta zrobię mu chyba karnawał.

Janusz Weiss, dziennikarz:

Jeszcze nie wiem, co podaruję najbliższym. Mam z tym kłopot. Zresztą jak co roku. Nie wiem też, co sam chciałbym dostać – z tym też mam kłopot. Bo ja już wszystko mam. Obrastam w materię i zastanawiam się, czy z tym nie skończyć – np. zostać eremitą albo pustelnikiem. Nie, nie, wygłupiam się. Ale słowo daję, nie mam pojęcia, jakie podaruję prezenty. Jeszcze się nad tym poważnie nie zastanawiałem. Niepoważnie też się nie zastanawiałem. Wiem że są ludzie, którzy mają fantastyczne pomysły, ja do nich akurat nie należę. To jest chyba u mnie rodzinne, bo np. mój ojciec już mniej więcej na wiosnę dzwoni i potem męczy mnie telefonami przynajmniej raz w tygodniu. Później, kiedy zbliżają się jakieś święta czy moje urodziny dzwoni coraz częściej, i pyta, co bym chciał dostać. Niezmiennie na wszelki wypadek kupuje mi to, co sprawiało mi radość, jak byłem dzieckiem, czyli marmoladki w czekoladzie i inne słodycze.

Hanka Bielicka, aktorka:

Ja prezenty przeważnie daję w kopertach. Kiedy byłam dzieckiem, prezenty były bardzo prozaiczne, bo w Polsce nie było za dobrze. Właściwie nigdy nie działo się naprawdę dobrze w Polsce. Tak więc jako prezenty dawało się a to rękawiczki, a to wstążki do warkoczy, a to do jakiś tam inny drobiazg. Potem, kiedy jeździłam na uniwerek, dostawałam coś do kapelusika albo jakąś przypinkę albo broszeczkę albo jakiś kołnierzyk, który mamusia wyhaftowała. Podobne prezenty dawaliśmy też rodzicom: a to poszewkę do okularów, a to mamusi jakiś kołnierzyczek, a to jakiś kawałek skóreczki na kołnierzyk. O! Takie to były prezenty domowe, rodzinne. Właściwie nigdy nie kupowało się drogich prezentów, jak np. samochody czy rowery. Do tego nie zdążyliśmy dojść, bo przyszła wojna, a potem już niczego nie było w sklepach. A teraz na starość to ja miałam taki zwyczaj, że jak tylko jeździłam do siostrzenic i bratanic (bo ja nie mam bliskiej rodziny, najbliżsi – już dawno w grobie), to – w miarę możliwości – dawałam im koperty. To jest najbardziej praktyczny prezent, bo jeśli ja kupię komuś perfumy czy rajstopy, może się okazać, że on już to ma, a potrzebuje akurat czegoś innego. A tak wszyscy już wiedza, że babcia ciocia przychodzi z kopertą. Tak więc wydaje mi się, że to jest dobra tradycja.
Moim wymarzonym prezentem jest… 10 lat do tyłu. Gdyby można było dostać jeszcze zdrowia i młodości, to bym chciała troszkę. Żeby tyle młodości, co w moim humorze i sposobie bycia, było i w organizmie. Ale w gruncie rzeczy, jak nie dostanę takiego prezentu, to też się z tym pogodzę.

Andrzej Rosiewicz, piosenkarz:

Szczerze mówiąc o prezentach jeszcze nie myślałem, ale dla dzieci na pewno chciałbym kupić jakieś zabawki rozwojowe – takie, żeby jednocześnie rozrywały i uczyły. A co kupię dla żony i dla teściowej? Nad tym jeszcze pomyślę.
Czym się kieruję przy wyborze prezentu dla bliskich? Zawsze powinniśmy wyobrazić sobie i przypomnieć, co lubi osoba, której chcemy podarować prezent. W ten sposób zrobimy jej przyjemność. A taką przyjemność sprawiła mi np. żona w zeszłym roku na imieniny albo na gwiazdkę, kupując mi zestaw płyt Freda Astaire’a. To jest mój idol, więc przyjemność była tym większa, że żona pamiętała, że go lubię. Czasem można zrobić komuś niespodziankę – otóż ktoś może myśleć, że my już nie pamiętamy, co on lubi, a my o tym jednak pamiętamy i dajemy mu właściwy prezent. I taka pamięć jest wtedy miła.

Beata Tyszkiewicz, aktorka:

To, jaki prezent wybierzemy, zależy komu go chcemy dać. Np. dzieciom zawsze daje się prezenty, które są troszeczkę rozbrajające, spełniają ich marzenia. Uważam, że prezenty na gwiazdkę nie powinny być kosztowne. Powinny być za to bardzo przemyślane i powinny wypływać z serca. Zwykle podarowanie własnoręcznie zrobionego prezentu jest bardzo miłym gestem. Albo jeśli damy komuś to, co bardzo chciał mieć, coś czysto praktycznego i takiego, co ułatwi mu życie – taki podarunek też jest miły. Ja bardzo często sama robię różne prezenty – np. coś na drutach albo jakieś fotografie. Czasem po prostu daję taki prezent, o którym wiem, że ktoś marzy – może to być kolorowy szalik czy jakieś buty, które już gdzieś sobie upatrzył. Ale wydaje mi się, że takie praktyczne prezenty troszkę mijają się z Bożym Narodzeniem. Np. mój brat i ja jako bardzo młoda dziewczyna dostawaliśmy na gwiazdkę skarpetki albo rękawiczki – bardzo praktyczne prezenty. Takie były wtedy czasy. Zresztą to, co teraz dzieciom może wydawać się nienaturalnym podarkiem, wtedy było powszechnym prezentem.
Zawsze mówię wyraźnie Świętemu Mikołajowi, co ja bym chciała od niego dostać.
Np. w tym roku chcę dostać szminkę i ołówek do ust do ust Ripleya. Mam też już plany co do prezentów dla najbliższych, ale przecież nie mogę tego powiedzieć, bo to niespodzianka.

Zygmunt Kałużyński, krytyk filmowy:

Prezenty dla najbliższych? Najbliżsi mogą być bardzo rozmaitego rodzaju – najbliżsi najbliżsi, najbliżsi trochę dalsi i tylko znajomi. Więc prezenty zależą od miejsca w hierarchii naszego serca. Ja jestem zasłużonym staruszkiem i oczekuję, żeby mi dawali prezenty. Nie mam wymarzonego prezentu – biorę wszystko, co tylko dostanę.

Weronika Pazura, żona Cezarego Pazury:

W tym roku mamy prostszą sytuację z prezentami, dlatego, że wybieramy się na święta w góry i po prostu musimy mieć bardzo dużo nowych rzeczy. Tak więc postanowiliśmy połączyć przyjemne z pożytecznym i przy wybieraniu prezentów będziemy pamiętać o tym, żeby kupić sobie narty, kombinezony, okulary i wszystkie dodatki potrzebne na nartach.
Czy mamy wymarzony prezent? Nie wiem, chyba nie. Teraz chyba już nie ma takich nieosiągalnych rzeczy. Bo co można sobie życzyć na prezent? My należymy do tych osób, które podchodzą bardzo realnie do życia. Ja nie mam jakichś takich marzeń, które by mi chodziły po głowie od lat – że np. chciałabym mieć futro czy pierścionek. Mam za to jedno marzenie: żeby wszystko było dobrze i żeby wszyscy byli zdrowi. Reszta jest tak mało ważna…
Prezentem, który ostatnio mąż sobie zażyczył jest płyta albo podręczniki do niemieckiego (bo chciał sobie przypomnieć język). Tak więc, jak widać, są to bardzo proste rzeczy.
Żeby wybrać dobry prezent, trzeba chcieć. To znaczy, że kiedy np. mężowi kończą się perfumy albo widzę, że już mu się coś nudzi albo czegoś potrzebuje, to ja mu niepostrzeżenie wszystko załatwię i kupię, co trzeba. On będzie wtedy zadowolony, że naprawdę trafiłam. Może być i odwrotna sytuacja: np. w tej chwili będę bardzo szczęśliwa, jeżeli mąż mi podaruje sprzęt narciarski, bo ja się na tym nie znam i sama sobie nie dam rady w takich zakupach.

Agnieszka Fatyga, aktorka:

Jeszcze nie wiem dokładnie, co komu podaruję na gwiazdkę. Zawsze najprzyjemniej jest dawać rzeczy upragnione przez innych. Ale w tej chwili nie mam jeszcze zamkniętej koncepcji. Jeżeli chodzi o starszą część mojej rodziny, tzn. o mamę, i rodzeństwo, to zapowiedzieli mi, żeby już nie kolekcjonować bibelotów, bo zabrakło im wolnej przestrzeni na te drobiazgi. Będę więc musiała wymyślić coś specjalnego.
Kiedy nie bardzo wiem, czego dana osoba najbardziej potrzebuje i o czym marzy, jeżeli nie ma specjalnego zamówienia na prezent – typu jakaś konkretna gra komputerowa czy program, rower dla dziecka czy aparat fotograficzny, to w takiej sytuacji, lubię dawać lampy. Od kilku lat było regułą, że na święta prezentowałam mojej rodzinie lampy Tiffany’ego. Co prawda ja z tego prezentu również korzystałam. Część moich znajomych już też jest obdarowana przeze mnie lampami i to w szczególności lampami Tiffany’ego. Po pierwsze – bardzo lubię te lampy, a po drugie – lampa daje energię, światło, codziennie jak jest zapalana, emanuje energią. Jednocześnie emanuje też kolorem, bo – wiadomo – lampa Tiffany’ego jest przeważnie zrobiona z różnokolorowego witrażu. Ja w ogóle często daję coś, co jest związane ze światłem, czyli nie tylko zwykłe lampy ale i lampy świeczkowe – innymi słowy świeczniki (chociaż nie lubię określenia „świecznik”, bo kojarzy się z jakimś żelastwem). Ostatnio lubię prezentować lampy solne, to znaczy rodzaj świeczników z bryły soli z wydrążoną dziurką na świeczkę tealights. Polecam, bo jest to niedrogi prezent, a uważam, że przepiękny. Są też elektryczne lampy solne, ale one dają światło stałe. Świeczka daje światło zmienne -zależy ono od cyrkulacji powietrza. Płomień świeczki po prostu miga w środku takiego świecznika i oświetla strukturę bryły soli od środka. To jest coś tak pięknego, że wydaje mi się, że będzie to świetny prezent dla każdego.
Oprócz prezentów związanych ze światłem, czyli lamp i świeczników, lubię dawać też anioły w różnej postaci. Jest to prezent dobry zwłaszcza na święta, bo anioł to taki temat duchowo-sentymentalny. Jeżeli chodzi o bibeloty, to lubię stylizację dziewiętnastowieczną, ewentualnie secesyjną. Koniec XIX wieku i początek XX wieku wytworzył, moim zdaniem, piękna sztukę użytkową.
Co więc w tym roku podaruję najbliższym? Tego jeszcze nie wiem. Może kolejną lampę… Chociaż mój dom – dom rodzinny, bo święta spędzam u swojej mamy – już jest obstawiony lampami, mimo że na początku reszta rodziny nie podzielała mojej pasji lampowej. Jednak dzisiaj przyznają, że te lampy koncentrują wokół siebie energię domową, bo mają piękne, ciepłe kolory. Jeżeli nie ma w domu kominka, lampy go zastępują. Dają światło i ciepło, a właśnie do tego tak naprawdę zmierzamy i tęsknimy w tym czarnym kosmosie.

POLSKA ELEGANCJA

ŚWIAT KONSUMENTA: Czy lubisz zakupy?
JUSTYNA STECZKOWSKA: Lubię, jak każda kobieta. Bardzo często mam odwieczny kobiecy dylemat, iż nie mam w co się dzisiaj ubrać, dlatego też staram się co jakiś czas kupić coś nowego, aby ten dylemat pogłębić (cha, cha…).

ŚK: Czym są dla Ciebie zakupy?
JS: Zakupy to pewna sfera intymności.

ŚK: Robienie zakupów nazywasz intymnością?
JS: Tak. Gdybym, na przykład, razem z moim ukochanym mogła zrobić zakupy! To taka domowa czynność, dla mnie wręcz czuła. Wspólne podejmowanie decyzji – to są najprzyjemniejsze chwile, jakie mogę sobie wyobrazić.

ŚK: Zatem wynika z tego, że najbardziej lubisz robić zakupy ze swoim mężem?
JS: Hmm… sam przecież jesteś mężczyzną i dobrze zdajesz sobie sprawę, że mężczyźni nie znoszą zakupów, mniej lub bardziej, ale jednak. Dlatego najbardziej udane zakupy robię w towarzystwie moich sióstr, które – jak to kobiety – uwielbiają chodzić po sklepach w poszukiwaniu czegoś nowego do swojej szafy. A że szafa każdej kobiety jest duża, to (cha cha…).

ŚK: Gdzie robisz zakupy odzieżowe?
JS: Hexeline, przy Jana Pawła II, mają tam bardzo dobrą jakość, jest przemiła obsługa, bardzo profesjonalna – uczciwa, szczera. Nie zdarzyło mi się nigdy, żeby próbowano mnie przekonać do kupna jakiejś rzeczy tylko dlatego, że „sprzedawca jest po to, by sprzedawać”.

ŚK: Jakie kupujesz kosmetyki?
JS: Bywa z tym różnie, w zależności od tego, w jakim miejscu jestem, czego potrzebuję. Bardzo lubię Lancome, uwielbiam L’Oreala. Czasem korzystam z Estee Lauder.

ŚK: A mogę spytać o bieliznę?
JS: Jeżeli chodzi o bieliznę, to mam taką zaufaną przyjaciółkę, Beatę Błasiek, która jest ekspertem w tej materii. Dzięki niej poznałam takie marki jak: Calvin Klein, Ibiss, Ibsen. Zatem jeśli pokazują się jakieś nowe i rewelacyjne modele, to Beata mi coś poleca, a ja jej ufam. Oczywiście uwielbiam także bieliznę, którą dostaję od swojego męża, ale nie wiem, gdzie on ją kupuje.

ŚK: A nieodzowny atrybut kobiety, jakim są buty?
JS: Uwielbiam buty Ryłko, które dziś mam na sobie (Justyna miała piękne, czerwone buty wysadzane diamencikami – przyp. aut.), zostały specjalnie dla mnie zaprojektowane przez Ryłko. Ale nie dlatego uwielbiam tę firmę. Wcześniej kupowałam buty w Nowym Jorku i od momentu, kiedy trafiłam na nową linię Ryłko, która nazywa się Estima, niemal zakochałam się w nich. Jej autorką jest Ewa Ryłko, która ma fantastyczny zmysł projektanta. Są to fantastyczne buty, bardzo nowoczesne i niezwykłe. Mam szczęście, że mogę sobie u nich prywatnie zamawiać! Właśnie w ten sposób powstało wiele moich koncertowych butów. Uważam, że jest to najlepszy polski producent obuwia. Bardzo szanuję również tę firmę za to, że gdy buty się popsują, można je nawet po roku wysłać do fabryki w Kalwarii Zebrzydowskiej, aby zostały naprawione.

ŚK: Czy często ludzie cię obserwują, proszą w sklepie o autografy, głośno zastanawiając się czy to ty, czy nie ty?
JS: Tak, wtedy chowam się jak mogę. Był nawet taki przypadek, że poszłam z siostrami na zakupy i żeby nikt mnie nie rozpoznał założyłam kapelusz, okulary, schowałam włosy. Zmieszałam się z tłumem, ale i tak jakiś fotograf nas „złapał”. Kiedy zobaczyłam zdjęcie w gazecie, nie mogłam w to uwierzyć.

ŚK: Czy to cię rozwściecza, czy bawi?
JS: Różnie, raz mnie bawi, raz mnie irytuje. To jest po prostu jeden z aspektów mojego życia, którego nie da się zmienić, dawno się z tym pogodziłam.

ŚK: Czy lubisz hipermarkety?
JS: Cóż mogę powiedzieć? Ja wolę takie małe zaprzyjaźnione sklepy, gdzie wchodzę i mogę się czuć jak u siebie. Jest tam zupełnie inna, niemal domowa atmosfera, w odróżnieniu od wielkomiejskiego zgiełku hipermarketów. W ogóle nie lubię takich spędów – miejsc, gdzie czuję się osaczona, gdzie jest dużo ludzi. Takie miejsca są mało komfortowe. Jednak gdy chcę zrobić szybkie zakupy, bo akurat jadę z Maćkiem (mężem – przyp.aut.) na piknik, albo na wieś, wtedy robimy zakupy w hipermarkecie, gdyż można tam dostać niemal wszystko w jednym miejscu. Jest to po prostu wygodne.

ŚK: Jaka jest twoja prywatna opinia nt. handlu w niedzielę?
JS: To jest indywidualna sprawa każdego z nas. Niedziela jest dniem wolnym od pracy, jednak przede wszystkim to zależy od ludzi. Gdyby nie chcieli pracować w niedziele, to po prostu by nie pracowali. Jednak w obecnych czasach sytuacja materialna wielu osób wymusza na nich takie, a nie inne decyzje, dotyczące czasu pracy. Dlatego szanuję ich wybór, bo na tym przecież polega życie, aby dokonywać trafnych życiowych wyborów.

ŚK: A zdarzyło Ci się robić zakupy w niedzielę?
JS: Raczej nie. Niedziela jest dniem, kiedy jestem z rodziną, wypoczywam, idę do kościoła i nie myślę o zakupach. Staram się zostawić za sobą wszystko, co niesie ze sobą zwyczajny dzień. Niedziela jest dla mnie dniem wyjątkowym.

ŚK: Czym kierujesz się robiąc zakupy: marką, ceną czy jakością?
JS: Jakością! Marka ma znaczenie, ale nie tak wielkie. Cena też jest ważna, gdyż nie przywykłam płacić bajońskich sum za coś, co nie jest warte takiej wysokiej ceny. Zatem cena powinna być w granicach tzw. zdrowego rozsądku. Aczkolwiek, gdy mam pełny portfel, nie przejmuję się nią zbytnio, w przeciwieństwie do sytuacji, gdy portfel jest pusty. A w życiu artysty bywa różnie.

ŚK: Twoje ulubione marki?
JS: Jest wiele markowych zagranicznych firm, które bardzo cenię. Ale też są krajowe firmy, które dorównują im jakością, np. wspomniany przeze mnie Hexeline. Można też zamówić projekty, np. Maćka Zienia czy Tomka Ossolińskiego, które są jedyne i niepowtarzalne. W Hexeline również tak jest – u Haliny Zawadzkiej, która jest właścicielką tej firmy, można zamówić specjalne dodatki; dlatego właśnie lubię ten sklep.

ŚK: A czy możesz wymienić kilka zagranicznych marek, które lubisz?
JS: W Polsce prawie w ogóle nie kupuję zagranicznych marek. Rzeczy polskie mają prawie taką samą jakość, a ich cena jest bardziej przystępna, a nie „kosmiczna -zagraniczna”. Natomiast jeśli jestem za granicą, np. w Mediolanie, bardzo lubię Dolce Gabbana, Armaniego. Mam parę rzeczy Moschino. Nie jestem jakąś wielką ich fanką, po prostu dostałam je. Lubię też Gualliano, ale nie mam jego rzeczy, bo są dla mnie za drogie.

ŚK: Czy zdarzyło Ci się kupić jakąś rzecz pod wpływem reklamy?
JS: Tak, głównie artykuły spożywcze. Większość reklam spożywczych jest zrealizowana w taki sposób, że mamy ochotę natychmiast wypróbować produkt. Nie jestem jednak typowym, reklamożercą, który wszystko, co zobaczy w reklamie, musi mieć. Raczej kieruję się indywidualnym gustem i potrzebą.

ŚK: Wyobraź sobie taką sytuację. Jesteś w jakimś centrum handlowym, nagle podchodzi do ciebie superprzystojny chłopak i mówi: Oczarowała mnie Pani, czy mogę zaprosić Panią na kawę?
JS: Świetnie! Dlaczego nie, jeśli mam czas i nie śpieszę się nigdzie.

ŚK: A twój mąż?
JS: Jeśli on chce się tylko napić ze mną kawy, to dlaczego nie? Lubię nieoczekiwane spotkania, bywają bardzo inspirujące. I nie muszą mieć żadnych podtekstów. Gdybym była w innym momencie życia – nieszczęśliwa, opuszczona – to na pewno pozwoliłabym się odwieźć do domu i umówiła się na następne spotkanie. Ale to tylko wariant, który mógłby się zdarzyć. Tak naprawdę to nigdy do końca nie wiemy, jak się zachowamy w takiej, a nie innej sytuacji. Nie da się wszystkiego zaplanować, i to chyba dobrze, bo dzięki temu jest dużo ciekawiej.

ŚK: Na koniec powiedz kilka słów, by zachęcić naszych Czytelników, żeby kupili Twoją nową płytę.
JS: Cóż mogę powiedzieć, to jest muzyka nocy, muzyka o miłości. Jest idealna na długie wieczory, przede wszystkim niesamotne wieczory, jesienne, kiedy mamy dużo czasu i gdy szybko robi się ciemno. Życzę tej płycie i wszystkim, którzy chcieliby ją mieć, powodzenia. Gdy słucha się tej muzyki wieczorem, odchodzi stres. Wciąga i muzyka, i poetyckie słowa. Mam nadzieję, że zauroczy wszystkich.

ŚK: Jeśli tak, jak Ty mnie dzisiaj, to z pewnością odniesie wielki sukces.

Chcemy zaprezentować Państwu nowości ze Świata Muzyki. Mamy nadzieję, że choć trochę pomożemy Państwu w wyborze odpowiedniej płyty na odpowiednią okazję: czy to do samochodu, czy na romantyczną kolację lub prezent gwiazdkowy.

DEZIRE „Gryź”

Czy to będzie nowa gwiazda polskiej sceny muzycznej? Tego dziś nie wie nikt. Nie chciałbym prorokować, ale jest to całkiem możliwe. Dezire to muzyka profesjonalnie zaaranżowana, rytmicznie bazująca na wpływach soul zza oceanu – czasami można doszukać się tutaj Destiny’s Child, Tony Braxton. Dla wnikliwych: można na niej usłyszeć klimat niektórych piosenek Urszuli, Anny Marii Jopek czy nawet Edyty Górniak. Nawiasem mówiąc, jest to naprawdę dobra płyta, która stanowi pewnego rodzaju „muzyczną bajaderkę”. Na uwagę zasługuje fakt umiejętnego połączenia tak wielu stylów muzycznych. Z reguły rezultat tego rodzaju eksperymentów jest mierny, ale tym razem dostajemy do rąk płytę, która już po pierwszym przesłuchaniu może nam się podobać. Być może stanie się Państwa ulubioną płytą. Któż to wie?

Suzanne Vega „Songs Of Red And Gray”

Suzanne Vega jest jedną z najwybitniejszych artystek swojego pokolenia. To poetka ulicy, a jej oko wyłapuje jaskrawe kolory życia. Z inspirującymi wizjami zamienia przeżyte doświadczenia w mroczną i piękną sztukę. Ponieważ dla artysty sztuka jest drogą, Suzanne Vega spakowała walizki i za sprawą swej najnowszej płyty „Songs in Red and Gray” powróciła do krainy muzyki akustycznej, czyli tam, skąd rozpoczęła swą artystyczną karierę. Tak powstała płyta, która łączy stare i nowe, ukazując tę obdarzoną nieodpartym urokiem osobę w decydującym momencie jej życia scenicznego. „W kontekście tej muzyki czerwień oznacza namiętność i serce, a szary – szare komórki mózgowe” – tłumaczy Suzanne. – „Czerwony to także młodość, zaś szary – to dojrzałość. Miałam, bowiem na celu łączenie ze sobą sprzeczności.” Muzyka jest subtelna, ma w sobie moc odczuwalną w ciszy jej głosu, w przestrzeni pomiędzy dźwiękami gitary, w spokojnym tempie wygrywanym przez zaproszonych przez nią, utalentowanych muzyków.

Us3 „An Ordinary Day In An Unusual Place”

„An Ordinary Day In An Unusual Place” to wielki krok w dziejach muzyki – dzięki zjawiskowym wokalom Alison Crockett, wysublimowanej myśli przewodniej oraz naciskowi położonemu na kompozycję. Zaowocowało to piosenkami o tak sugestywnym brzmieniu, że jawią się wręcz standardami przyszłości. Jest tu także mnóstwo tematów jazzowych, a nowojorczyk Michelob wniósł elementy stylu rap, tak ostatnio modnego we współczesnej muzyce. Słuchając tej płyty, pod kątem muzycznego eksperymentu, zdajemy sobie sprawę, iż mnóstwo jest jeszcze do zrobienia w dziedzinie łączenia jazzu z nowoczesnymi rytmami. Weźmy na przykład duet trąbki i wokalu (skat) w „Why?”. Energiczny blues, tło bębnów z basem, fortepian na żywo (Jim Watson), sekcja dęta (Ed Jones, Mika Myllari), a do tego zadziwiający wokal skatem i trąbka solo. Kolejny przykład ultrakreatywnosci Us3. Zatem, jest to awangarda muzyki inspirowana jazzem.

STING – „All This Time”

11 września 2001 roku, w kilka godzin po terrorystycznych zamachach w Nowym Jorku i Waszyngtonie, na dziedzińcu pewnego zamku w Toskanii, Sting podjął około 200 fanów i przyjaciół podczas szczególnego koncertu. Wspólnie z towarzyszącymi muzykami oraz zaproszonymi gośćmi wykonał piosenki z albumu „Brand New Day” oraz kilka starszych przebojów. Przerobił je specjalnie na tę okazję, nadając im nowe, wysubtelnione brzmienie. Sting, jako człowiek skłonny do ryzykownych poczynań, poddaje przeróbkom swe najbardziej znane piosenki. „Wiem, że to jest ryzykowne, ale warto podjąć takie ryzyko” – zaznacza. Być może po pierwszym przesłuchaniu niektórym z Was wyda się, że jest to Sting zbyt jazzowy, swingowy, ale to przecież ten sam Sting, którego kochamy za to, jaki jest.

BJÖRK „Vespertine”

Björk to artystka w każdym calu. Byłem świadkiem koncertu Björk w paryskim kinie Grand Rex, które przypominało swoją architekturą i wystrojem starą operę. To prawdziwa uczta sztuki i dźwięku! Björk wkroczyła na scenę wraz z 54-osobową „Il Novacento Orchestra”, pod dyrekcją Simona Lee. Zaśpiewała piękną balladę „Harm Of Will” w niezwykłej scenerii, w chmurze napełnionych helem balonów, przy dźwięku m.in. takich „instrumentów” jak klatki dla ptaków. Rozpoczął się niesamowity spektakl. W następnej odsłonie Björk wystąpiła w czarnej sukni, a muzyce towarzyszyły projekcje wideo, przedstawiające lodowcowe krajobrazy. W przerwie zaprezentowano instrumentalny utwór „Frosti”. Muzyka wydobywała się z umieszczonej na scenie ogromnej pozytywki. Po pauzie objawiła się Björk w czerwonej sukni balowej ze strusich piór, przyozdobionej blaszanymi dzwoneczkami, które akompaniowały, wręcz śpiewały z piosenkarką. Występ był bardzo spokojny, tak jak album „Vespertine”. Ta płyta jest równie piękna.

Ścieżka dźwiękowa „Moulin Rouge”

To filmowa pochwała prawdy, piękna, wolności, a przede wszystkim miłości. W filmie i na płycie słyszymy wiele najpopularniejszych przebojów XX wieku, od Rodgersa i Hammersteina po Lennona i McCartneya, od Stinga po Eltona Johna, od Dolly Parton po Davida Bowie. Album ze ścieżką dźwiękową otwiera i zamyka standard z lat 40. „Nature Boy”, w wykonaniu Davida Bowie, którą zaaranżował Craig Arsmtrong. Płytę kończy wersja, która jest efektem współpracy Davida Bowie z Massive Attack. W tych dwóch interpretacjach piosenki, która otwiera i zamyka również film, słyszymy motyw przewodni obrazu, zawierający się w słowach „Najważniejsze jest kochać i być kochanym”. Jak mówi reżyser filmu, „Moulin Rouge to w gruncie rzeczy musical, może nawet opera, ale przede wszystkim historia opowiedziana poprzez piosenki, które pełnią kluczową rolę w rozwoju akcji. Śpiewając, aktorzy wyrażają ducha granych przez siebie postaci, dzięki temu widz może ich lepiej poznać”. Efektem jest wyjątkowo atrakcyjna, zróżnicowana i żywa ścieżka dźwiękowa.

The Cure – Greatest Hits

W ciągu trwającej bez mała 25 lat kariery zespół sprzedał na całym świecie imponującą liczbę 27 mln płyt. To wielki sukces, jak na zespół „niekomercyjny”. Tak naprawdę nie wiadomo, czy na sukces The Cure miała wpływ przebojowość „chłodnej”, ale z czasem dryfującej w stronę popu muzyki zespołu, czy też widoczny w tekstach i wywiadach wizerunek Roberta Smitha – spragnionego miłości, kapryśnego dziecka. Dopiero teraz ukazuje się zestaw „Greatest Hits” – album zawierający wszystkie największe przeboje. Dla tych, którzy lubią „muzyczne zjawiska” dodatkowo załączona jest płytka z wersjami akustycznymi przebojów. Być może dziś mało kto wie, iż w latach 80. The Cure był zespołem wielkim. Nie tylko tworzył muzykę awangardową, przez niektórych określaną mianem „nowej fali”, ale poetyką swoich tekstów pomagał wielu fanom określać siebie. Moda na The Cure była wtedy swoistym wyrazem pragnienia „zaistnienia jednostki” – czyste „lekarstwo”. Dla mnie ta moda trwa do dziś. Posłuchajcie tej płyty, naprawdę warto!

BEE GEES „Their greatest hits the record”

Bee Gees to zespół legenda i ta legenda wciąż trwa. Dzięki tej legendzie zespół dostał się do grona pięciu największych artystów wszechczasów, obok The Beatles, Paula McCartneya, Elvisa Presleya i Michaela Jacksona. Myślę, że przez wielu fanów Bee Gees kojarzony jest z latami 70. Spodnie typu „dzwony”, żelowana fryzura, przejaskrawione kolory, błyszczące w świetle reflektorów nocnych klubów, i „rytmy disco” w stylu filmu „Gorączka sobotniej nocy” – to wszystko zachwycało kolejne pokolenia. Niesamowity głos braci Gibb, doskonałe aranżacje i muzyka, która – choć wciąż zachowuje swoje „typowe” brzmienie – za każdym razem wnosi coś nowego. Najnowsza płyta zawiera 40 wielkich przebojów tej supergrupy. Każdy szanujący się fan muzyki powinien mieć ją w swojej płytotece.

Poniżej zamieszczamy listę wymarzonych prezentów, którą stworzyliśmy na podstawie badania przeprowadzonego w jednym z warszawskich centrów handlowych.

Lista Marzeń:

1. ICH TROJE – „ad. 4”
2. LENNY KRAVITZ – „Lenny”
3. MICHAEL JACKSON – „Invincible”
4. ELTON JOHN – „Songs From The West Coast”
5. LEONARD COHEN – „Ten new songs”
6. THE CRANBERRIES – „Wake Up And Smell the Coffee”
7. Ścieżka dźwiękowa – „Bridget Jones diary 2”
8. Składanka – „Disco fever”
9. Ścieżka dźwiękowa – „Shrek”
10. Składanka – „Pozytywne Wibracje vol. 5